Computercrash: voorkomen en genezen

Ken je dat? Opeens start de computer niet meer op. Of het scherm meldt dat er een storing is opgetreden, waardoor Windows niet meer wil starten. kwaad worden helpt niet (al kan het wel opluchten). In dit artikel wordt het tegengaan van een computercrash behandeld en de preventieve maatregelen die je moet nemen als er toch een probleem optreedt. Omdat geen enkele computerconfiguratie en -crash gelijk is aan de andere, zijn de adviezen noodgedwongen redelijk algemeen.

Stap 1

Wees voorbereid
Voorkomen is beter dan genezen, en dus zijn er de volgende tips om een computercrash te voorkomen, of op z'n minst minder erg te maken. Noteer zoveel mogelijk gegevens van je pc en de belangrijkste onderdelen daarvan: naam, leverancier, modelnummer en eventueeel serienummer. Een handige manier om deze informatie te verzamelen is via 'Systeeminformatie': klik in Windows XP en Vista op 'Programma's'→ 'Bureau-accessoires'→'Systeeminformatie'. Deze lokatie is ook te vinden door in Windows XP op 'Start' en 'Uitvoeren' te klikken en dan 'msinfo32' te typen. In Vista klik je op 'Start' en typ je 'msinfo32' in de 'Zoekopdracht starten' invoerregel. Het systeeminformatievenster bevat een schat aan nuttige informatie over je pc, waaronder de BIOS-versie en -datum. Exporteer de gegevens naar een tekstbestand en druk dit document af.

Organiseren
Bewaar de in stap 1 gemaakte uitdraai samen met alle systeemsoftware, handleidingen en cd-roms met stuurprogramma's op een centrale plaats, zodat je alles snel kunt terugvinden in geval van nood. Tip: sla de .cab-systeembestanden van de Windows cd-rom/dvd op in een aparte map op de harde schijf. Vraagt Windows naar de originele cd, dan hoef je slechts te verwijzen naar de map met de .cab-bestanden en hoef je niet eerst op zoek naar de originele cd-rom.

BIOS-instellingen noteren
Het BIOS (Basic Input Output System) bevat de basisinstructies voor de communicatie tussen Windows en de hardware. Na een crash kan het erg handig zijn om de BIOS-instellingen van de oude situatie nog te kennen. Noteer daarom de BIOS-instellingen of maak een kopie van de schermen, bijvoorbeeld door met een digitale camera foto's van elk scherm te maken. Druk deze foto's af of bewaar ze op een ander pc of externe harde schijf. Tijdens het opstarten van de pc kun je (kort) zien hoe je in het BIOS komt.

Opstartschijf maken
Als Windows weigert te starten, kan een Windows opstart-cd enigszins soelaas bieden. Niet altijd voldoende om de computer weer voledig aan de gang te krijgen, maar vaak wel om bij je bestanden te komen. Het is dan ook zaak om direct na installatie van Windows XP een dergelijke 'bootdisk' te maken. Zo'n schijf bevat uitsluitend de bestanden die Windows echt nodig heeft om te starten en toegang te krijgen tot de bestanden op de harde schijf (Vista-gebruikers hebben geen bootdisk nodig. De installatie-dvd van Vista dient zelf als bootdisk en bevat een reparatie-optie).

Windows XP-gebruikers gaan als volgt te werk. Plaats een beschrijfbare cd in de pc. Kopieer vanaf de harde schijf (meestal los in C:) de volgende bestanden naar de cd: boot.ini, NTLDR, Nt-detect.com. Kopieer ook de bestanden Bootsect.dos of Ntbootdd.sys naar de schijf. Kant-en-klare opstartschijven voor Windows kun je downloaden. Deze site is Engelstalig.

Een back-up maken
En wel regelmatig en zo volledig mogelijk! De Back-upfunctie is in Windows XP Professional te vinden onder 'Programma's'→ 'Bureau-accessoires'→'Systeemwerkset'. Gebruikers van XP Home dienen dit Windows-onderdeel eerst te installeren vanaf de Windows cd-rom: kies 'Uitvoeren additionele taken'→'ValueAdd'→'Msft'→'Ntbackup' en dubbelklik op 'Ntbackup.msi'. Vista heeft zelfs een uitgebreid backupcentrum (te bereiken via het 'Configuratiescherm'). Hiermee maak je een backup van de complete pc, of van de belangrijkste, door jou te selecteren bestanden. Met het programma SynToy (voor XP en Vista) van Microsoft kan dit ook eenvoudig en doeltreffend. Kijk op de site van Microsoft.

Stap 2

Geen paniek
Misschien wel de belangrijkste stap bij een computercrash is om niet in paniek te raken. Natuurlijk is de eerste reactie er één van woede. Bedenk wel dat dát juist een averechts effect heeft. Doe dus vooral geen ondoordachte dingen. Die hebben meestal als resultaat dat er kostbare gegevens verloren gaan, terwijl ze anders nog wel te redden zijn. Soms is het ten zeerste af te raden de pc direct uit te zetten, (of nog erger: verschillende keren aan en uit te zetten) na het constateren van een crash. Als je een tikkend of piepend geluid uit de computer hoort komen, is de kans groot dat de leeskop van de harde schijf een dansje aan het uitvoeren is op het oppervlak van de harde schijf. Nu direct de computer uitschakelen en weer aanzetten, kan de problemen verergeren, omdat de kop nu een ander deel van de schijf beschadigt. Zet de pc in zo'n geval daarom liever uit en lever hem in bij een winkel of reparatiebedrijf, waar men eventueel kan proberen nog iets te redden van de harde schijf. Juist voor dit soort gevallen is het aan te raden een back-up te maken van de belangrijkste gegevens.

Stap 3

Wat is er aan de hand?
Geen paniek dus, maar rustig uitzoeken wat er echt aan de hand is. Dat valt meestal niet mee, zeker niet voor onervaren computergebruikers. Soms is het duidelijk. Geen beeld meer betekent meestal een defecte, oververhitte videokaart. Andere keren tasten we volledig in het duister en krijgen we alleen een scherm met een vage foutmelding. Dat laatste komt in Windows Vista trouwens minder vaak voor dan bij XP of nog oudere versies van Windows, die berucht waren om hun 'blauwe schermen' die meestal niet veel goeds betekenden. Een computercrash kan diverse oorzaken hebben, zowel de hardwarematige als de softwarematige. Het geheugen of het moederbord kan kapot zijn, een component kan oververhit raken door een defecte ventilator, door het plaatsen van een nieuw onderdeel kan de voeding niet meer genoeg spanning leveren of er zit eenvoudigweg een kabel los. Ook kan het zijn dat een CMOS-batterijtje moet worden vervangen. Verder kan een driver (stuurprogramma) beschadigd zijn, een zojuist geïnstalleerd pakket kan andere software in de weg zitten of er is een virus.

Het kan in elk geval geen kwaad om eens rustig alle mogelijke voor de hand liggende oorzaken langs te lopen:

1. Staat essentiële apparatuur wel aan, dus niet alleen de pc, maar ook de monitor, eventuele router en dergelijke?
2. Zijn alle externe kabels wel aangesloten (denk aan het toetsenbord, muis, monitor e.d.)?
3. Controleer, als je nog toegang tot Windows hebt, in 'Apparaatbeheer' of er een conflict is ontstaan. In Windows XP klik je hiervoor met de rechtermuisknop op 'Mijn Computer' en kies je 'Eigenschappen'. Kies het tabblad 'Hardware' en klik op 'Apparaatbeheer'. In Vista klik je rechts op 'Computer' en kies je 'Eigenschappen'. In de linkertaakbalk zie je 'Apparaatbeheer' staan. Klik hierop. Eventuele problemen worden hier per categorie aangegeven met een rood kruis of uitroepteken. Dubbelklik op het probleemapparaat om naar de 'Eigenschappen' ervan te gaan. Hier vind je onder 'Apparaatstatus' meer informatie over het probleem. Soms kun je de pc weer aan de praat krijgen door het stuurprogramma opnieuw te installeren. Ook kan het helpen om het betreffende onderdeel juist uit te schakelen (rechts klikken op het apparaat en de betreffende optie kiezen). Start de computer vervolgens opnieuw en kijk of de pc nu niet meer crasht. Ook kun je de installatie in kwestie ongedaan maken. Start de pc vervolgens opnieuw op, zodat windows de hardware opnieuw vindt en de benodigde software opnieuw installeert. Vaak heb je hiervoor wel de originele Windows cd-rom of dvd nodig (tenzij je de tip over de .cab-bestanden hebt opgevolgd)), plus eventueel een cd-rom met de driver van de leverancier van het apparaat.
4. Zijn alle interne kabels wel aangesloten? Open de behuizing (wel eerst de stroomkabel losmaken en jezelf aarden door ongeverfd metaal aan te raken!) en controleer of alle voedingskabels zijn aangesloten, zowel op het moederbord als op het apparaat zelf, zoals de harde schijf, cd- of dvd-drive.
5. Zitten alle uitbreidingskaarten nog goed op hun plaats? Videokaarten, geluidskaarten en netwerkkaarten hebben vanwege de warmte binnen de kast de neiging uit te zetten en tijdens het afkoelen weer te krimpen. Hierdoor raken ze soms los uit de sleuf. Gebeurt dit bij een geluidskaart, dan is dat niet zo erg. Een loszittende videokaart betekent meestal dat de computer weigert op te starten. Dit wordt aangegeven met pieptoontjes (zie kader). Even opnieuw aandrukken dus.
   Tijdens het opstarten test de pc (de Power On Self Test, POST) het functioneren van diverse pc-onderdelen, zoals het intern geheugen, moederbord en de belangrijkste randapparatuur (videokaart, muis, toetsenbord). Komt een onderdeel niet door deze test, dan hoor je een serie pieptonen (ook zonder aangesloten speakers). Het aantal tonen en de interval ertussen geeft aan waar het probleem zich bevindt. Een enkele piep betekent dat er geen problemen zijn. Wat de piepjes betekenen kun je lezen in de handleiding van het moederbord. Je kunt dit ook opzoeken op de zogeheten testbanksite (Nederlandstalig). Wel moet je exact weten welke BIOS je pc gebruikt. (zie ook Stap 1).
6. Zijn de stuurprogramma's nog actueel? Leveranciers brengen regelmatig nieuwe versies uit van de bij hun apparatuur behorende drivers. Controleer af en toe op de site van de leverancier of er nieuwe drivers zijn voor je videokaart of andere uitbreidingen. In Windows XP en Vista vind je onder 'Apparaatbeheer' een handige optie om het vorige stuurprogramma opnieuw te installeren Dit is vooral handig als een nieuw geïnstalleerde driver voor problemen zorgt. Ook vind je hier een optie om het stuurprogramma bij te werken als het niet up-to-date is.

© 2008 - 2009 Staal, gepubliceerd in Tips en Tricks (Pc en Internet) op 21-10-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Vista naast XP installeren: Met een dualbootsysteem Windows XP met Vista kunt u beide besturingssystemen gebruiken, en als een probleem is met Vista kunt u toch verder werken met XP.
• Windows Vista: overzicht van alle versies: Microsoft Windows Vista is de populairste besturingssysteem van vandaag. Het is de opvolger van Windows XP en vertoont ook gelijkenissen met XP. Uiteraard zijn er v…
• Windows Vista: met truc 120 dagen zonder activering: Gebruikers kunnen de activering van Windows Vista met een eenvoudige instructie van 30 naar 120 dagen uitstellen.
• Windows Vista - De verschillen tussen de versies: Als je een computer koopt, zit er bijna altijd Windows Vista bij. Vaak staat er ook bij welke versie van Windows Vista je erop krijgt. Maar welke is nou eige…
• Windows Vista: Service pack 1 (Vista SP1): Windows Vista is nu ruim een jaar op de markt. Hoog tijd voor een service pack! In Vista SP1 (Service pack 1) zijn de nodige verbeteringen ondergebracht. Via Window…