Internet, journalistiek avant-garde medium

Krant en televisie gebruiken steeds vaker internet als nieuwsbron. De Wereld Draait Door laat al jarenlang grappige filmpjes zien, maar inmiddels overtreft internet als serieius nieuwsmedium menig televisieprogramma.

Inhoud:

• Kranten nemen internettrends over
• TV is entertainment
• Marc Chavannes
• Controlepoortjes
• Radio
• Tendentieus
• Handjevol mediaconglomeraten

Kranten nemen internettrends over

Het NRC is de laatste jaren veek van de toon van internet over gaan nemen. Ze waren niet alleen als eerste groot landelijk dagblad met een kleinere versie, NRC Next, maar in columns zie je steeds vaker overheidskritiek. In berichtgeving blijkt een kritische blik vaak te ontberen. Zo werden de recente onthullingen op Wikileaks 100% vertrouwd terwijl er op internet bedenkingen zijn bij de berichtgeving. Wikileaks hangt de officiële versie van 9-11 aan en is daarom niet serieus te nemen als lek. In het NRC schrijven columnisten dat ze niet geloven dat Wikileaks een gecontroleerd lek is. Het geloof in een uitleg van de werkelijkheid staat echter niet ter discussie; wel de waarheidsvinding en de contradicties omtrent de officiële uitleg. Het NRC onderzoekt geen tegenspraken maar accepteert verklaringen van de overheid door contradicties en kritische vragen links te laten liggen.

TV is entertainment

Televisie keert zich af van het nieuws. De prioriteit ligt op entertainment. De discussieprogramma´s zijn een entertainmentshow geworden inclusief, leaders met vette muziekjes, grappige rubrieken en optredens van artiesten. De journaals tonen in een uiterst oppervlakkig beeld van de gebeurtenissen. Vaak wordt niet meer dan een woordvoerder, oftewel een pr-medewerker geïnterviewd. Een uitzondering is het programma Tros Radar of Kassa!, maar zelfs die blijven keurig netjes binnen de afgesproken tijd, meestal rond de 24 minuten, hun onderzoekingen ten toon spreiden. Het grote verschil met internet is dat de internetter rustig 2 uur allerlei sites kunnen gaan bestuderen waardoor er veel meer informatie verkregen wordt. Een mooi item van Tros Radar ging over de webpagina´s die de farmaceutische industrie opzet over elke ziekte. Adviessites worden opgericht door de medicijnmafia omdat ze geen reclame mogen maken voor een medicijn op recept. Via de zogenaamde informatiepagina´s worden mensen tot het visiteren van de huisarts gelokt kopen om het recept te verkrijgen. Overigens bestaan die pagina´s nog steeds en komen er elke dag nieuwe bij. Hier zit ook een verschil met internet, waar allerlei sites te vinden zijn die je blijvend bewust maken van ongewenste mechanismen in de maatschappij. Televisie leent zich goed voor eenmalige berichtgeving.

Marc Chavannes

Marc Chavannes is een politiek columnist van de NRC en professor in de journalistiek. Volgens eigen zeggen kwam hij als correspondent uit Frankrijk terug en merkte dat Nederland veranderd is. Hij ziet in de landelijke overheid slechts nog een controlerende taak. De overheid kan doordat de beslissingsbevoegdheid of naar Europa is verlegd, of aan gemeenten en provincies wordt verstrekt, weinig anders meer doen dan de schijn ophouden dat het regeert. Hij krijgt daarvoor de ruimte in blogs op internet en columns in het NRC. Blogs en columns zijn vrijblijvende vormen van kennisoverdracht en minder serieus dan een artikel. De NRC-artikels blijven onverminderd kritiekloos de persverklaringen van woordvoerders herhalen. Kritische vragen worden door NRC-journalisten nauwelijks gesteld. Het lijkt erop dat het NRC met Marc Chavannes de wind uit de zeilen wil nemen van opmerkelijke bevindingen van internetjournalisten. De vrijheden die Chavannes in een column zijn gegund hebben geen werkelijke journalistieke waarde. Door het schermen met harde woorden kan Chavannes een deel van de lezers de nieuwsgierigheid ontnemen om op zoek te gaan naar nieuwsbronnen op internet. Als professor in de journalistiek aan de faculteit der Letteren in Groningen heeft hij een belangrijke lokfunctie voor studenten maar het is te betwijfelen of het medium krant hierdoor zijn status als onafhankelijk medium kan blijven behouden. De wenselijkheid van het verbond van een commercieel mediabedrijf, het NRC met een onderwijsinstelling, de RUG, is op internet een ethisch vraagstuk. Toch geldt Chavannes als iemand die in de landelijke dagbladen de toon van internet laat horen.

Controlepoortjes

Ook in de Volkskrant lezen we dat ´in de jaren 70 men vreemd zou hebben opgekeken van id-plicht, controlepoortjes op stations, discussies over een vingerafdrukdatabank en het voeren van oorlogen diep in Azië. Deze veranderde, kritische houding van de kranten is te danken aan internet. Veel van de abonnees van kranten hebben op internet genoeg te lezen. Een krant komt maar één keer per dag en geeft het nieuws van 8 uur geleden. Internet is veel sneller in de berichtgeving. De media waren de autoriteit op het gebied van nieuwsvoorziening. Een krant moest betrouwbaar zijn. Door de inzichten die mensen onderling via internet verspreiden is het vertrouwen in kranten ondermijnd. Het grootste kritiekpunt op de oude media is dat allerlei interessante zaken niet gemeld worden. Wetenschappelijk revolutionaire ontdekkingen, buitenlandse bevindingen en belangrijke onderzoeksresultaten werden maar al te vaak genegeerd. Tegenwoordig houden de traditionele media meer rekening met internationale visies. Een goed voorbeeld is de inval in Irak. Het zou gaan om massavernietigingswapens. Vantevoren had het Internationale Atoomagentschap al gezegd dat die niet in Irak lagen. Amerika heeft toch doorgedrukt. Er was dus een andere reden dan de officiële om Irak binnen te vallen. De reguliere media hebben helemaal geen moeite ondernomen om te achterhalen wat de werkelijke reden was. Op internet liggen de antwoorden klaar; het is westers imperialisme, men wil olie verkopen, een centrale bank oprichten en alle ruimte aan westerse bedrijven geven. De reguliere media durven niet aan zulke conclusies te denken omdat het impliceert dat de westerse politici een foute, propagandistische doctrine naleven gebaseerd op oorlog en geweld. Internetjournalisten hebben minder moeite met die constatering.

Radio

De radio heeft er met internet concurrenten bij gekregen in de vorm van digitale radiostations. Radio kan actueel nieuws beter volgen dan tv en krant. Maar internet blijft ook voor radio onverslaanbaar. De meeste massamediaprodukten zoals radio, tv en kranten hebben zich allemaal gedeeltelijk verplaatst naar internet. Hierdoor blijven ze bestaan. Internet geeft de oude media nieuwe impulsen. Mensen kunnen ineens terug reageren. 15 Jaar terug moest je blij zijn als een krant een brief plaatste, en dan soms zo sterk verkort dat de essentie weg was gelaten. Nu kan iedereen naar hartelust zijn mening uiten via internet. Aan de reactiepagina´s van kranten te zien wordt er massaal gereageerd op het nieuws. Mensen tonen medelevendheid, uiten een kritische noot, of maken een grappige opmerking. Door deze interactiviteit wordt de nieuwsmedia zelfbewuster.

Tendentieus

De vaak geuite kritiek dat de media medeschuldig zijn aan tendentieuze berichtgeving is niet helemaal onterecht. Dit heeft met het commerciële karakter van de media te maken. Een krant wil graag scoren, omdat er meer kranten verkocht worden en meer winst wordt gemaakt. De koppen in een krant dekken vaak voor een klein gedeelte de lading. Een kop is echter wel het reclamebord van een krantenartikel. Een kop moet pakkend zijn. Meestal staan in het artikel allerlei relativeringen of blijkt de kop maar over een bepaald facet te gaan. Daarnaast worden soms hele weken hetzelfde hoofdonderwerp behandeld. Het lijkt dan net alsof er niets anders gebeurt. Wanneer zowel op radio, op tv als in de krant hetzelfde onderwerp keer op keer behandeld wordt is de kans groot dat men mediamoe wordt. Het gevaar is dat echt relevante gebeurtenissen onopgemerkt blijven. Zo kon het gebeuren dat in de traditionele media Europa ongemerkt een politieke unie werd die alle macht naar zich toe heeft getrokken.

Handjevol mediaconglomeraten

De SBS en de Telegraaf zijn allebei onderdeel van hetzelfde bedrijf. Mediabedrijven hebben vele grote merken in beheer. Uiteindelijk is er maar een handjevol mediaconglomeraten. Zoveel verschil in journalistiek is er niet in de wereld. Internet biedt de bewoners van planeet aarde een alternatief buiten de grote massamedia. De informatie die op internet staat laat vaak een heel ander beeld van de werkelijkheid zien dan de reguliere media. De oude media hebben zich naar internet gevoegd. Dat maakt internet tot het avant-garde medium voor de journalistiek.