Papieren krant wordt weggevaagd door Internet

Het gaat niet goed met de papieren krant. Zowel de betaalde als gratis krant heeft het moeilijk. Diverse kranten in Nederland hebben reorganisaties doorgevoerd. In de Verenigde Staten hebben veel kranten al opgehouden te bestaan. Ook gratis kranten zijn wereldwijd van het toneel verdwenen. Hoe gaat de nieuwsvoorziening er in de toekomst uit zien? Veel mensen kunnen zich ’s morgens geen ontbijt of kopje koffie ’s voorstellen zonder een papieren krant voor zich. Maar de overlevingskans van het oude, vertrouwde papieren krantje lijkt klein. Het verdwijnen van de papieren krant is al meerdere malen voorspeld. Rond 1950 werd nog gezegd dat door programma’s als het journaal op televisie de laatste krant in 1980 zou verschijnen. Maar dat is niet gebeurd. Daarvoor had de krant de radio al overleefd. Bij de opkomst van Internet werd wederom hetzelfde voorzien. En deze keer lijkt het wezenlijk anders te worden.

Abonnees en krantenadvertenties onder druk

De inkomstenbron van papieren kranten bestaat uit twee stromen: abonnees en advertenties. Bij de meeste kranten is het aantal betalende abonnees al jaren dalende. Daardoor hadden kranten het al moeilijk, zeker de laatste tien jaar. Door de recessie is de nijpende situatie bij veel kranten alleen maar verergerd. In Nederland gaat PCM Uitgevers (o.a. de Volkskrant, NRC Handelsblad en Trouw) gebukt onder een grote schuldenlast. Het al afgesplitste Algemeen Dagblad moet afslanken. En Telegraaf Media Groep is in 2009 in de verliezen gedoken.

Advertenties zijn afhankelijk van de conjunctuur. Daarnaast concurreerden krantenadvertenties al met advertenties in andere media. Daar is naast radio en televisie het Internet bijgekomen. En Internet snijdt aan twee kanten. Het is niet alleen een advertentiemedium, maar levert ook informatie aan lezers. Steeds meer mensen halen hun informatie enkel en alleen van het Internet: van algemeen nieuws tot gespecialiseerde informatie.

Papieren kranten verdwijnen

Bijvoorbeeld in de Verenigde Staten waren in 1900 nog zo’n 600 steden te vinden met minstens twee dagbladen. Nu staat dit in steden als Detroit en San Francisco al ernstig onder druk. In Nederland zijn ook al diverse regionale dagbladen verdwenen of opgegaan in een grotere krant, zoals bij het Algemeen Dagblad. Vervolgens is die constructie door de kredietcrisis ook ter discussie komen te staan. Digitalisering verandert de media. Jongeren lezen de krant van hun ouders niet meer. Ze zijn echter wel in nieuws geïnteresseerd, maar willen er niet (veel) voor betalen.

Gratis kranten, zoals Metro, Spits en De Pers bieden uitkomst. Maar met teruggeschroefde marketingbudgetten zitten deze bladen ook niet ruim in het jasje. Het Zweedse Metro International, uitgever van ruim 60 gratis kranten in twintig landen, heeft elders in de wereld al gereorganiseerd. In Nederland is de vierde gratis krant, DAG, al verdwenen. Het initiatief is op Internet voortgezet.

Een burgerkrant of wellicht een mix?

Veel kranten hebben naast hun papieren activiteiten ook een site op Internet. Maar kostendekkend zijn de activiteiten veelal niet. Zo gauw de lezer moet betalen, haakt die af. En uiteindelijk moeten redacties worden betaald. Veel jongeren halen (een deel van) hun nieuws ook uit blogs. Een site als GeenStijl geniet een grote populariteit. Niet voor niets heeft de “traditionele” TMG tussen 2006 en 2008 alle aandelen van de maker, GS Media, overgenomen.

Het is de vraag of een burgerkrant als NieuwsLog (De Nieuwe Krant) het gat kan opvullen. Het voorziet in een behoefte en is specifiek gericht op geïnteresseerden in bepaalde nieuwsonderwerpen. Maar de continuïteit van de schrijvers is onvoorspelbaar. Daarnaast leunt de burgerkrant ook deels op de gevestigde media. Wellicht verschuift de traditionele krantenredactie nog meer naar een mix van een kernredactie met daar omheen freelance journalisten. Kranten raadplegen al van oudsher veel onafhankelijke experts. Geen verhaal over de kredietcrisis zonder het citeren van analisten of hoogleraren. In de toekomst kunnen deze een grotere en/of andere rol spelen. Dat kan weer een extra inkomstenstroom voor hen opleveren. Bijvoorbeeld de Maverecon blog van Willem Buiter, Professor of European Political Economy aan de London School of Economics and Political Science, trekt zeer veel lezers.

De toekomst van de papieren krant lijkt dus ongewis, maar de enorme brij aan verschillende nieuwssites op Internet is op termijn ook niet rendabel. Het is wachten op een nieuw betaalmodel.

Zie verder: Is de toekomst van de krant digitaal?