Muziek en films downloaden: rechten en plichten

Het lijkt soms alsof uw internetverbinding de deuren openzet van een enorme mediatheek zonder personeel. Maar dat geeft u nog geen vrijgeleide. Ook al is downloaden niet per se illegaal, er zijn wel bepaalde spelregels. Een overzicht van uw rechten en plichten als downloadende consument.

Een film, cd of beltoon downloaden, de laatste aflevering van uw lievelingsfeuilleton via streaming bekijken, en dat alles met een vriend delen of ze op uw blog ter beschikking stellen ... Het is niet altijd makkelijk om te weten wat legaal is en wat niet. Eén ding is zeker: het (bijna) gratis downloaden van muziek lijkt niet meer tegen te houden.

De culturele industrie heeft zich aan de nieuwe realiteit aangepast (hoewel ze blijft zeuren over de goede oude tijd zonder illegale kopieën ... die in feite nooit heeft bestaan) en de downloadsites zijn legio (legale én illegale). Er zijn diverse formules mogelijk: een abonnement nemen, gewoon liedjes beluisteren, liedjes per nummer kopen, een eigen compilatie maken ... Voldoen al die websites aan de wet op het auteursrecht?

Auterursrecht: ook op internet

De auteur van een werk heeft twee soorten van rechten op zijn werk. Hier focussen we op de vermogensrechten (overdraagbaar naar iemand anders). Daardoor kan de auteur financieel voordeel halen uit zijn werk. De morele rechten (onvervreemdbaar) beschermen hemzelf en zijn integriteit. Stel dat een bepaalde politieke partij een liedje van een artiest als achtergrondmuziek op zijn website wil: dan kan de artiest zich daartegen verzetten als hij van oordeel is dat de ideeën van de partij niet stroken met de geest van het liedje.

Een beschermd werk is een werk waarvan de auteur of zijn rechthebbenden toestemming moet(en) geven voor de "mededeling ervan aan het publiek" en voor de "reproductie" ervan. Vaak moet een vergoeding worden betaald. Werken zijn alleen vrij van auteursrecht als ze tot het publieke domein behoren of als de auteur het gratis gebruik ervan heeft toegestaan.

Een consument die een beschermd audiovisueel of geluidswerk heeft verworven, heeft recht op reproducties in familiekring (grosso modo uw naasten, maar bv. niet het halfzusje van uw achterkleinneef). De regel is niet anders voor wie zich iets via internet heeft aangeschaft dan voor wie een drager in de winkel heeft gekocht.

Iets downloaden van internet wordt gelijkgesteld met een reproductie maken aangezien u het bestand op de vaste schijf van uw pc opslaat (of in het geheugen van uw gsm als het om een beltoon gaat). Als u daarentegen iets ter beschikking stelt op internet, via een upload of via streaming, is dat een mededeling aan het publiek. In beide gevallen is de toestemming van de auteur/uitvoerende kunstenaar dus vereist, tenzij het werk tot het publieke domein behoort. Beschermde werken (film, muziek enz.) via software van het P2P-type uitwisselen is dan ook illegaal: er is zowel een mededeling aan het publiek (upload) als een reproductie (download) waarvoor geen auteursrecht werd betaald. Maar aan die software zelf is niets illegaals, iets wat de auteursmaatschappijen soms wel eens durven te vergeten.

In de praktijk is het uiteraard niet haalbaar dat elke consument persoonlijk de toestemming vraagt van al zijn favoriete artiesten om hun werk te gebruiken. En evenmin dat de artiesten toezicht houden op het gebruik dat van hun werk wordt gemaakt. Daarom groeperen de artiesten zich voor hun vermogensrechten in auteursmaatschappijen: die verlenen toestemming in hun naam, behartigen hun belangen en verdelen de inkomsten uit het gebruik van hun werk. Sommige beschikken over speurders die het internet afschuimen ... Bij ons gaat het om SABAM (de Belgische Vereniging van Auteurs, Componisten en Uitgevers), daarvoor bijgestaan door de FCUU (Federal Computer Crime Unit), en om BAF (Belgian Anti-piracy Federation) en BSA (Belgian Software Agency).

Wat het er niet makkelijker op maakt, is dat het auteursrecht per land wordt beheerd. Probeer dat maar eens toe te passen op het net (nonsens gewoon!). De websites waar wettelijk kan worden gedownload, moeten dus in alle landen waar ze hun diensten aanbieden, een licentie aanvragen bij de auteursmaatschappijen. Wij pleiten voor één enkele licentie binnen de Europese Unie. Om de consument méér keuzemogelijkheden te bieden, zonder dat zijn land van oorsprong nog een beperking van de keuze kan inhouden.

Downloaden weldra aan banden gelegd?

Wat riskeert men als men beschermd werk downloadt zonder te betalen? Voorlopig niet veel doordat het niet altijd makkelijk is om de betrokken internaut te identificeren. Maar wie toch tegen de lamp loopt, riskeert zwaar te worden bestraft, om als afschrikwekkend voorbeeld te dienen. Zo werd in België een jonge internaut die vijf maanden lang ruim 3 500 mp3-bestanden op internet had gezet, veroordeeld tot een schadevergoeding van iets meer dan € 100 000.

We staan misschien aan de vooravond van een nieuw tijdperk, waarin de internetproviders als regulator zullen optreden. SABAM heeft immers een (historische?) rechtszaak gewonnen tegen Scarlet (ex-Tiscali), die wel heeft aangekondigd in beroep te gaan. De provider riskeert te worden verplicht om alle illegale downloads, meer bepaald via P2P, die het ontdekt, te filteren of te blokkeren, en een expert die door de rechter werd aangesteld, heeft uitgelegd hoe dat technisch haalbaar is. Internetprovider Skynet van zijn kant beweert een akkoord te hebben gesloten met ISPA (vereniging van internetproviders) en met IFPI Belgium (Belgische muziekproducten) om illegale downloads op te sporen en "legale oplossingen te zoeken".

De muziekindustrie beschikt over Digital Rights Management (DRM), antikopieertechnieken voor bestanden die volledig wettelijk werden gedownload. Meestal kunt u zo'n bestand dan slechts een beperkt aantal keren kopieren en/of op een beperkt aantal pc's. Volgens ons is die digitale beveiliging echter in strijd met het recht op reproducties in familiekring. Sinds enige tijd bieden bepaalde websites muziek aan zonder DRM, maar ze laten daar extra voor betalen, en ook dat kan niet door de beugel.

Met een abonnement opgezadeld

Niet alleen gshet downloaden van films, tv-feuilletons en liedjes is spectaculair gestegen, ook het downloaden van gsm-beltonen met de nieuwste hits heeft een hoge vlucht genomen. In dat geval gelden eveneens de regels van het auteursrecht en de elektronische handel.

Volgens de wet op de elektronische handel is elke verkoper verplicht om duidelijk zijn identiteit te vermelden en de essentiële kenmerken weer te geven van de diensten die hij aanbiedt. Hij moet ook aangeven wat de internaut kan doen met de dienst die wordt aangeboden. Normaliter staat dat allemaal onder de "wettelijke vermeldingen". Wij stelden evenwel vast dat die vermeldingen niet altijd makkelijk te vinden zijn en ze zijn ook niet altijd volledig.

Bovendien zijn prikkelende en bedrieglijke aanbiedingen legio. Doorgaans wordt u gelokt met een aanbod voor een gratis beltoon. Als u goed oplet, ziet u echter een sterretje dat verwijst naar de kleine lettertjes waaruit blijkt dat het om een abonnement gaat, dus te betalen. In feite is alleen de eerste beltoon gratis, voor de andere moet er boter bij de vis. U denkt een "product" voor uw telefoon te kopen, maar in werkelijkheid neemt u een abonnement, veelal voor een 12- tal euro per maand. Betalen doet u via sms. En het abonnement opzeggen moet dikwijls ook via een (peperdure) sms, anders wordt de prijs van het abonnement in wekelijkse schijven afgetrokken van uw belkrediet. Dat is onaanvaardbaar, zeker aangezien deze praktijk vooral jongeren betreft.

Wat het auteursrecht betreft, daarover vonden we niet altijd informatie op de websites, of toch niet op een voldoende zichtbare manier. In sommige gevallen zijn we niet zeker dat er rechten worden betaald aan de auteursmaatschappijen... © 2008 - 2009 Guy1962, gepubliceerd in Diversen (Pc en Internet) op 10-01-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Guy1962 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• $220.000 boete voor illegaal download: Illegaal downloaden doen veel mensen, het is niet makkleijk bestrafbaar en daarom stijgt het aantal downloaders voortdurend. Maar wat als je illegaal upload, uploaden i…
• Downloaden illegaal?: Met filmpjes van de stichting Brein op elke dvd, probeert de stichting met behulp van politieauto’s, ontploffende computers en chagrijnige vriendinnetjes iedereen ervan te doordringen d…
• Downloaden nu wel illegaal?: Downloaden. Het was legaal. Mits je het gebruikt als thuiskopie. De rechtbank heeft besloten dat het vanaf vandaag niet meer legaal is. Het downloaden via Internet is niet meer t…
• Filmpje dowloaden: Bijna elke geproduceerde film is geschikt om illegaal te worden gedownload. Het proces om film te downloaden op je pc is niet voor elke computer gebruiker koek en ei. De meeste downloadpro…
• Downloaden... Wat en hoe?: Tegenwoordig kan je alles van het internet afhalen. Verhalen, boeken, muziek, cd's en vooral films. Je hebt verschillende sites die jou toegang verlenen tot het downloaden van comp…

Bronnen en/of referenties

• Bron: Testaankoop