Het internet wordt minder gratis

Een compleet gratis internet lijkt stilaan achterhaald. Voor steeds meer diensten moet je betalen. Informatieverwerving is daar een goed voorbeeld van. Commerciële belangen beginnen meer en meer een rol te spelen. Hoe komt dat dan?

Vraag en aanbod

De economie wordt geregeerd door het principe van vraag en aanbod. Een producent biedt een product aan en de consument beslist of hij dat al dan niet wil kopen. De prijs is afhankelijk van het aantal producenten van hetzelfde product (veel producenten betekent veel concurrentie wat de prijs naar beneden haalt) en het aantal potentiële klanten (is een product gegeerd kan dat de producent aanzetten tot concurrentiëlere prijzen). Is een product eerder schaars zal de prijs hoog liggen, is er een overaanbod betaal je weinig.

Concurrentie heeft dus invloed op de verkoop, omdat de klant van producent kan veranderen als prijs of kwaliteit niet zijn wat hij ervan verwacht. Zolang beide partijen tevreden zijn (de producent omdat hij winst maakt en de klant omdat hij zijn product aan een goede prijs kan aankopen) is er in principe geen vuiltje aan de lucht.

Inkomsten kranten gedaald

In de krantenwereld zijn de prijzen geüniformiseerd. Je betaalt ongeveer hetzelfde welke krant je ook koopt. Maar de verkoop van kranten en tijdschriften gaat al enkele jaren serieus achteruit. Vooral in de Verenigde Staten manifesteert zich dat probleem, maar ook bij ons is het voor de informatiesector alle hens aan dek geblazen. Er worden minder exemplaren verkocht en daardoor dalen ook de inkomsten door advertenties. In elke redactie wordt bespaard en in het aantal redacteurs gesnoeid.

Beperkte toegang website

Een van de redenen van de dalende trend is het internet waar informatie gratis kan worden geraadpleegd. Ook de kranten zelf hebben aan dit fenomeen bijgedragen door met een eigen website zichzelf concurrentie aan te doen. Omdat men naar andere manieren zoekt om de achteruitgang te beperken of om te draaien besloten de grote Amerikaanse kranten als eerste om de toegang tot hun website te beperken zodat de lezer voor bepaalde artikels (bijvoorbeeld uit het archief) moet betalen. Het idee werd gelanceerd door persmagnaat Rupert Murdoch en door iconen als de New York Times en de Financial Times meteen in de praktijk gezet. Anderen volgden hun voorbeeld: de Londense Times bijvoorbeeld of het Franse Le Monde. In België heb je een gelijkaardig fenomeen bij De Standaard en sinds einde mei 2010 bij De Tijd. Bedoeling is het verlies aan inkomsten via reclame te compenseren door de lezer voor gespecialiseerde informatie te doen betalen.

Gevaarlijk spelletje?

Dan kun je je de vraag stellen of de uitgevers zichzelf hiermee niet in de vinger snijden aangezien het internet voldoende alternatieven biedt. Immers, de geïnteresseerde lezer kan zowel in binnen- als buitenland voldoende gelijkaardige informatie vinden waarvoor niet betaald hoeft te worden. 
Volgens De Tijd is dat niet het geval. Er zouden een groter aantal bezoekers voor hun website opdagen als kopers van de papieren versie en er zouden voldoende mensen zijn die op een virtueel abonnement intekenen.


Meerwaarde

Volgens Benoît Grevisse, directeur van het departement Communicatie van de UCL (Université Catholique de Louvain), is het sterke punt van de schriftelijke pers zijn meerwaarde en mensen zullen het zeker niet nalaten te betalen voor kwaliteitsvolle informatie die ze nergens anders kunnen vinden. Wat dus eigenlijk de wet van vraag en aanbod bevestigt: de prijs stijgt voor producten die schaars zijn op de markt en wie geïnteresseerd is zal die prijs zonder morren betalen.

Wie daar niet toe bereid is heeft voldoende alternatieven op het net om de basisinformatie gratis tot zich te nemen. Het ‘alles is gratis’-fenomeen brokkelt langzaam af vanwege een financiële noodzaak binnen de bedrijven, maar voor de doorsnee burger zal er altijd voldoende vrij bereikbaar materiaal online beschikbaar zijn.